نخستين خط ايراني

نخستين خطي که در ايران زمين با آن يكي اززبان هاي ايران باستان نوشته شده،خط ميخي هخامنشي است.آن چه از آثاركتبي  زبان روزگارهخامنشيان كه به صورت فارسي ناميده مي شودوبه مارسيده است باهمين خط نوشته شده است.

اين خط از چپ به راست نوشته مي شود .

تاريخ خط ميخي

اين خط احتمالا بايد در هشتصد سال پيش از ميلاد مسيح به ايران راه يافته باشد اما بدبختانه از روزگار پادشاهي مادها كه در پايان سده هشتم تشكيل يافته، هنوز آثاركتبيک بدست نيامده است.به ويژه شهرهمدان به عكس شهرهاي ديگركه با فاصله ازشهرازبين رفته ايجاد مي شوند، دقيقاً برروي ويرانه هاي شهرهگمتانه(پايتخت مادها)بنا شده و خود اين مسئله مانع ازكند وكاوهاي باستان شناسي مي گردد. .

بنا به نظر برخي ها نخستين خط ميخي هخامنشي بدست آمدكه متعلق است به كوروش کكبير کكه در دشت مرغاب به جاي مانده و در آن تنها يک جمله من هستم كوروش شاه هخامنشي نوشته شده و به زمان 529 - 559 ق.م نگاشته شده است .

نظري ديگر در موردكتيه دشت مرغاب اين است كه كتيبه به همراه پيكر بالدار و تاج بر سر واقع در دشت مرغاب متعلق به كوروش كوچک برادر اردشير دوم است كه به اميد رسيدن به تاج و تخت با برادر خود جنگيد و در جزء سپاهيانش سيزده هزار سرباز مزدور يوناني بودند و در کونخ، تقريبا در دوازده مايلي بابل شکست خورده و کشته شد. .  ..     اين كتيبه به دو زبان ديگر هم ترجمه شده زبان بابلي و زبان ايلامي كه بالاي خط هخامنشي نوشته شده اند .

کتيبه هاي داريوش

اما دوكتيبه ديگر نيز قدمتي بيش از اين دارند. يكي ASH و ديگري AMHکه هر دو بنا به دلايلي به دوران متاخر هخامنشي متعلق است نه به دوران ابتدايي آن كه ارشامه و آريارمنه شاهي مي کردند . به هرحال مي توان گفت اولين كتيبه هاي بدست آمده متعلق به داريوش بزرگ است .

پادشاهان ديگر هخامنشي که از آنها كتيه به خط ميخي هخامنشي بدست آمده عبارتند از :

داريوش ( 486 - 522 ) - خشايارشا ( 465 - 486 ) - اردشير اول ( 424 - 465 ) - اردشير دوم ( 359 - 404 ) - اردشير سوم ( 338 - 359 ) و احتمالاً آريارمنه و ارشامه

هرودوت در جايي از لشكركشي داريوش به جنگ ساکها skyths مي گويد :

چون داريو ش به سفررسيد دو ستون از سنگ سفيد در آنجا بر پا كرد در يكي از آنها نام هاي کساني را که با وي همراه بودند به خط آشوري وديگري به خط يوناني کنده گري کردند ... البته بايد توجه داشت که هرودوت خط ميخي هخامنشي را خطوط آشوري ناميده است.

پيدايش خط ميخي

خط ميخي ابتدا در سومر شكل گرفته به اکد رفته و از آنجا به بابل و آشور راه يافته است و پس از آن به ايران رسيد. اما در ايران به اندازه اي اين خط تغيير يافت کكه به صورت يک الفبا درآمد .

اما بعد ازاردشير سوم(338-   359) ق.م ديگر اثري ازاين كتيه بدست نيامده و چند نگين ومهرکه بدست آمده همه قبل از سال 300 پيش از ميلاد است .

واژه هاي خط ميخي

روي هم رفته از تمامي آثار نگاشته شده هخامنش كلاً چهارصد و اندي واژه از زبان پارسي باستان بجاي مانده. البته اين تعداد ريشه و بن شناخته شده دارند و ما با مشتقات آنهاكار نداريم .

بايد اشاره كرد كه ميخي با تغييري کكه  ايران كرديك قسم از الفباي آريائي گرديد يعني فقط علامات اين الفبا از اشکال ميخي بابلي اقتباس شده است . در روزگار هخامنشيان خط ديگري به ايران راه يافت و رفته رفته جاي خط ميخي را گرفت.